Από την αρχαιότητα, ο άνθρωπος έχει χρησιμοποιήσει διάφορα μέσα για να προστατευτεί από την κρύα και δυσάρεστη επιφάνεια του εδάφους πάνω στην οποία περπατούσε, καθόταν και κοιμόταν. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν δορές ζώων και γούνες για το σκοπό αυτό αλλά με την πάροδο του χρόνου τη θέση τους πήραν φυσικά ή σύνθετα υλικά που μπορούσαν να παρέχουν ένα καλύτερο επίπεδο άνεσης και αντοχής. Ενδείξεις για υφαντά από μαλλί υπάρχουν ακόμα και 8.000 χρόνια πριν ενώ τα πρώτα χαλιά υπολογίζεται ότι υφάνθηκαν πριν από 5.000 χρόνια στην περιοχή της Κασπίας Θάλασσας, γύρω από την Αρμενία και το Βόρειο Ιράν.
Το χαλί Pazyryk είναι το παλαιότερο που ανακαλύφθηκε ποτέ και βρέθηκε το 1949 στην περιοχή των Άνω Αλτάι, στο σημερινό Καζακστάν. Οι διαστάσεις του είναι περίπου 1,78 x 1,95 μέτρα και οι ειδικοί χρονολογούν την κατασκευή του τον 5ο αιώνα π.Χ. Επί 2,5 χιλιάδες χρόνια διατηρήθηκε στον πάγο σχεδόν τέλεια άθικτο, με όλα τα χαρακτηριστικά ενός σύγχρονου ανατολικού χαλιού. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι έχει αρμενική προέλευση αφού έχει χρησιμοποιηθεί αρμενικός διπλός κόμπος και το χρώμα των κόκκινων ινών έγινε από αρμενικό κοχενίλε. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι στα ερείπια της Περσέπολης στο Ιράν όπου απεικονίζονται διάφορα έθνη με τα σύμβολα τους, το σχέδιο με τον ίππο από το χαλί Pazyryk είναι το ίδιο με το ανάγλυφο που απεικονίζει τμήμα της αρμενικής αντιπροσωπείας.
Με το πέρασμα των αιώνων, οι σταδιακές βελτιώσεις στην ύφανση και η εξέλιξη του σχεδιασμού παρήγαγαν πιο περίτεχνα μοτίβα. Παρόλο που η ύφανση σύντομα έγινε κοινή σε μεγάλο μέρος του κόσμου, κάθε εθνοτική ομάδα διατήρησε κάποια χαρακτηριστικά σχέδια που φανέρωνε την ταυτότητα των χαλιών που παρήγαγε.
Στη Μέση Ανατολή, η κατασκευή υφαντών και ταπήτων αποτέλεσε τμήμα της οικιακής βιομηχανίας όπου τα χαλιά υφαίνονταν για προσωπική χρήση. Αργότερα, ξεκίνησε η παραγωγή χαλιών με σκοπό την ανταλλαγή με άλλα αγαθά και υπηρεσίες. Στην πραγματικότητα, τα χαλιά γινόντουσαν εύκολα αποδεκτά για αγορά ζώων, αποπληρωμή φόρων ή ακόμα και προίκα. Στην Ινδία, ωστόσο, τα χαλιά υφάνθηκαν σχεδόν αποκλειστικά για τους ηγεμόνες του Mogul και δεν διεισδύουν στην καθημερινή ζωή των κοινών ανθρώπων. Στην Κίνα, τα χειροποίητα χαλιά χρησιμοποιούνταν ουσιαστικά για διακόσμηση και φτιάχνονταν για άτομα με υψηλό κύρος και πλούτο που μπορούσαν να τα αγοράσουν.
Περσικά χαλιά
Η Περσία, δηλαδή το σύγχρονο Ιράν, μπορεί να υπερηφανεύεται ότι κατέχει την πρωτιά στην κατασκευή χαλιών. Η τέχνη της ύφανσης κληρονομείται και χαλιά όλων των μορφών και μεγεθών κατασκευάζονται εδώ Το τουρκόφωνο μέρος του πληθυσμού χρησιμοποιεί συχνά τον κόμπο Senneh. Τα χαλιά που κατασκευάζονται συχνά ονομάζονται από τις περιοχές όπου κατασκευάζονται, όπως τα Hamadan, Mashad, Kerman, Shiraz και Bidjar. Τα προϊόντα τέχνης, αρχιτεκτονικής και χειροτεχνίας αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο των Σαφαβίδων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας του Σαχ Αμπάς του πρώτου, που βασίλευσε από το 1587 έως το 1629.
Στις μέρες μας, μπορεί το πετρέλαιο να είναι πρώτο σε εξαγωγές, αλλά όσον άφορα την οικονομία στις πιο λαικές τάξεις, η κατασκευή ταπήτων κυριαρχεί. Εκατομμύρια Ιρανοί ασχολούνται κατά κάποιο τρόπο με την κατασκευή χαλιών, είτε μέσω εκτροφής προβάτων, κοπής, περιστροφής, βαφής, ύφανσης, πλύσης, επισκευής ή πωλήσεων. Για τον επισκέπτη του Ιράν, σύντομα γίνεται προφανές ότι τα χαλιά παίζουν μεγάλο ρόλο στην κοινωνία, από τα πολυτελή καταστήματα χαλιών στις μεγάλες πόλεις μέχρι και το τελευταίο μικρό παζάρι, στο πιο απομακρυσμένο χωριό.
Για πολλούς σήμερα η φράση «χαλιά της Ανατολής» είναι φέρνει στο μυαλό μόνο τα περσικά χαλιά, κάτι που είναι μεν λογικό αν λάβουμε υπόψη τις επιρροές της περσικής παραγωγής χαλιού παγκοσμίως, όχι όμως και αληθές.
Τουρκικά χαλιά
Τα τουρκικά χαλιά ονομάζονται και «χαλιά της Ανατολίας». Τα παλαιότερα από αυτά είναι από τον 13ο αιώνα και προέρχονται από την πόλη Konya, η οποία για μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν το κέντρο της τουρκικής κατασκευής χαλιών. Τα χαλιά που κατασκευάστηκαν τον 16ο και 17ο αιώνα είναι πλήρως συγκρίσιμα σε ποιότητα με τα περσικά χαλιά. Η ύφανση στην Ανατολία ξεκίνησε με την άφιξη των τουρκικών φυλών από την Κεντρική Ασία, που εγκαταστάθηκαν σε αυτήν την περιοχή.
Χαρακτηριστικά δείγματα τέτοιων χαλιών προέρχονται από τους Σελτζούκους τον 13ο αιώνα. Τα μοτίβα στα κομμάτια αυτά αποτελούνται από στυλιζαρισμένα άνθη και γεωμετρικά σχέδια σε διάφορα βασικά χρώματα και υφάνθηκαν στις επαρχίες Sivas, Kayseri και Konya. Τα τουρκικά χαλιά επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό και από τους Έλληνες της περιοχής που κατά την εποχή κυριαρχούσαν στην κατασκευή χαλιών. Τα χαλιά που είναι παχύτερα αποτελούνται από μαλλί, βαμβάκι και μετάξι και είναι πάντα δεμένα με τούρκικο κόμπο, γνωστό ως κόμπο Ghiordes ή Turkbaff. Τα μοτίβα που χρησιμοποιούνται συνήθως βασίζονται σε κόγχες προσευχής με πιο γεωμετρικά μοτίβα. Ανθρωποι και ζώα δεν απεικονίζονται σε αυτά αφού δεν το επιτρέπει το Κοράνι.
Ινδικά Χαλιά
Η ύφανση χαλιών ξεκίνησε στην περιοχή της Ινδίας ήδη από τον 11ο αιώνα με την έλευση των πρώτων μουσουλμάνων κατακτητών, των Ghaznavid και των Ghauri.
Ο Akbar έθεσε τα θεμέλια της παράδοσης ύφανσης χαλιών στην Ινδία, το 1520 μ.Χ., όταν έφερε μερικούς υφαντές από την Περσία, στο παλάτι του στην Άγκρα. Με την υποστήριξή τους, ίδρυσε κέντρα ύφανσης χαλιών στο Agra, στο Δελχί και στο Λαχόρη για να διευκολύνει την παραγωγή χαλιών με περσικό στιλ, τα οποία εμπνεύστηκαν από τα σχέδια των Kirman, Kashan, Isfahan και Herat.
Ο Βασιλιάς Akbar, που ήταν αναλφάβητος, ήταν μεγάλος προπαγανδιστής των τεχνών και του πολιτισμού και κατά τη διάρκεια της βασιλείας του οι τέχνες άνθισαν στην Ινδία. Αρχικά, τα υφασμένα χαλιά έδειχναν το κλασικό περσικό στιλ της πρόσμιξης. Σταδιακά αναμίχθηκε με την ινδική τέχνη. Έτσι, τα χαλιά που παρήχθησαν έγιναν τυπικά ινδικής καταγωγής και σταδιακά η βιομηχανία άρχισε να διαφοροποιείται και να εξαπλώνεται σε ολόκληρη την ήπειρο.
Σήμερα, η Ινδία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας χειροποίητων χαλιών στον κόσμο ως προς την αξία και τον όγκο. Περίπου το 75-85% των χαλιών που κατασκευάζονται στην Ινδία εξάγονται. Τα ινδικά χαλιά είναι παγκοσμίως γνωστά για τον εξαιρετικό σχεδιασμό, τα συναρπαστικά χρώματα και την ποιότητά τους.
Πηγές:
https://therugscafe.com
https://stevenewmanwriter.medium.com
https://www.carpetencyclopedia.com
https://www.insignecarpets.com
https://en.wikipedia.org